De scènische doorloop woensdag in de vroege avond, onder een warme zomerzon verliep gemoedelijk. En niets liet vermoeden dat de nieuwe productie ‘Casimir et Caroline’ van Johan Simons, artistiek directeur van NTGent, en Paul Koek, artistiek leider van muziektheaterhuis De Veenfabriek, de gemoederen zo zou beroeren bij de Franse première op de prestigieuze Cour d’honneur.

‘Kasimir en Karoline’ ging namelijk een maand gelden al in première in Nederland op de legendarische luchtmachtbasis van Soesterberg. En daar kreeg de niet vlekkeloze, maar goed gemaakte en sterk gespeelde productie terecht een warm en hartelijk applaus van het Nederlandse publiek. Bij het ondergaan van de zon werkte deze versie  van ‘Kasimir en Karoline’, een volks liefdesverhaal uit 1932 van de Duits-Hongaarse schrijver Ödön von Horváth, wél als muziektheater waarbij 4 jonge muzikanten live voor de soundtrack zorgden.

Van die warmte, noch van de gemoedelijke (landelijke) sfeer viel op de Franse première gisteren op het festival van Avignon weinig te merken. De acteurs hadden beduidend minder vuur en overtuiging dan bij de Nederlandse versie. Het leek wel of ze zich geïntimideerd voelden door het overweldigende karakter van de imposante plek en van het publiek. Bovendien zat dat publiek vol prominenten uit Vlaanderen en Nederland die afgezakt waren naar Avignon voor deze productie: Karel De Gucht, Yves Desmet, Tom Lanoye, Connie Palmen, Erwin Mortier, …

Ook de afstand van het plateau naar het publiek leek opvallend groot. De makers slaagden er aanvankelijk niet in om die afstand te overbruggen. Alle pogingen van sterke acteurs als Wim Opbrouck, Els Dottermans en Kristof Van Boven ten spijt. De muzikale intermezzo’s die, toegegeven, ook in Utrecht het tempo van de voorstelling vertraagden maar daar eerder rust creëerden, wekten hier vooral ergernis op bij een deel van het publiek. En dat deel van het publiek was opvallend scherp voor deze productie. Al een half uur na de aanvang stapte de eerste toeschouwer ostentatief op (wat tijdens het festival van Avignon eerder regel dan uitzondering is, wel nieuw was de opvallend uitdrukkelijke manier waarop dat hier gebeurde). Nog wat later begon een toeschouwer luidkeels te schreeuwen dat hij het maar niks vond. En dat gebeurde op zo’n agressieve manier dat zowel de spelers als het publiek er perplex van stonden. Ook de redding kwam in dit geval van het publiek dat zich vóór de acteurs uitsprak, begon te applaudiseren en ‘allez continuez’ riep.

Na dat moment herwon de voorstelling wat van zijn dynamiek, maar de spanning bleef wel wat hangen en resulteerde in applaus waar bij de boe-roepers het tegen de applaudiserenden opnamen. Heftig, da’s het minste wat je kan zeggen van de ontvangst van ‘Casimir et Caroline’  in Avignon. En het intieme, warme van de voorstelling die in Soesterberg een liefdesrelatie presenteerde die onder druk komt te staan van de economische crisis (door  Kasimir die z’n job verliest ) was verloren gegaan in de Franse versie van deze productie. Ook het taalspel van de acteurs verloor aan spankracht. En de enscenering ging een beetje verloren tegen de muur van het middeleeuwse burcht die het ‘Palais des papes’ is. Maar de hardheid waarmee het publiek de acteurs afstrafte, gaf toch ook blijk van een weinig genereus publiek.

Ondanks het late uur, 0.30u, was er gisteren massaal veel volk opgedaagd voor de hommage die het festival van Avignon inderhaast had georganiseerd voor de Duitse choreografe Pina Bausch. Zij overleed een paar weken geleden op 68-jarige leeftijd aan kanker. In de tuin van het Palais des Papes, traditiegetrouw de ontmoetingsplek  na de voorstelling, had de artistieke directie een bloementapijt vol roze en witte anjers gelegd. Daarmee verwezen ze naar ‘Nelken’, één van de producties die Pina Bausch de voorbije decennia toonde op het festival van Avignon. Vincent Baudrillard (één van de twee artistieke directeurs van het huidige festival van Avignon) sprak het publiek toe en gaf aan dat hij voor deze hommage aan Pina Bausch een aantal vrienden had uitgenodigd, om te beginnen de toenmalige artistiek directeur van het Festival van Avignon. Hij nodigde Bausch een handval keren uit naar het festival en was goed bevriend met haar.

Een beter eerbetoon dan wat van haar werk te laten zien, kon op deze symbolische plek, tijdens de 63ste editie van het festival van Avignon, niet echt. Het festival van Avignon projecteerde foto’s van de voorstellingen die ze hier toonde en liet een filmpje zien dat Chantal Akkerman over Pina Bausch maakte. Vooral ‘Nelken’ de productie die Pina Bausch en haar Tanzteater Wuppertal voor de Cour d’honneur maakte, werd belicht.

Pippo Delbono en Raimund Hoghe brengen warm eerbetoon

Voor een laatste groet had Vincent Baudrillard de Italiaanse theatermaker Pippo Delbono en de Duitse choreograaf Raimund Hoghe uitgenodigd. De eerste had er net een voorstelling van ‘La Menzogna’ op zitten (de productie die hij hier dit jaar toont). Pippo Delbono ging jaren geleden in de leer bij Pina Bausch en haar invloed is in een aantal van zijn producties duidelijk zichtbaar. De tweede, Raimund Hoghe, maakt nu zelf dansproducties maar hij was jaren dramaturg van Bausch onder andere ten tijde van de creatie van ‘Nelken’.

Hij liet het eerbetoon eindigen met het verzoek om samen te luisteren naar een opname van de ontroerende afscheidsaria uit ‘Dido en Aeneas’ van Purcell, in de uitvoering die gebruikt werd in ‘Nelken’. Als aandenken, plukten heel wat toeschouwers daarna een anjer uit het bloementapijt, dat zo haast een schrijn leek te worden. En afsluiten gebeurde op de manier waarop ze zelf haar avonden op het festival graag eindigde: met een laatste sigaret en een laatste glas. (Het festival van Avignon hield het bij een laatste glas voor de aanwezigen.)

Hier vindt u meer archiefbeelden van Pina Bausch, onder andere beelden van ‘Kontakthof’, de productie die ze recent opnieuw ensceneerde, dit keer met pubers in plaats van volwassenen. En hier heeft Anne Teresa De Keersmaeker het over de betekenis van Pina Bausch voor de danswereld.

Straks organiseert het festival van Avignon een eerbetoon aan Pina Bausch, de Duitse choreograaf die op 30 juni jongstleden overleed. Zij was vooral in de jaren ‘70 en ‘80 een voorbeeld voor heel wat choreografen en theatermakers.

Benieuwd wat het festival vanacht om 00.30 wil doen.

Maguy Marin is top als het over Franse dans gaat. Ze wordt algemeen beschouwd één van de pioniers van de ‘nouvelle danse française’ die vooral in de jaren ‘80 invloedrijke voorstellingen maakte. Vooral ‘May B.’ uit 1982 is voor veel Fransen een referentiepunt in haar oeuvre. Meer dan 600 keer is die productie te zien geweest in 40 landen, in België zou Jo Dekmine de voorstelling naar zijn Théâtre 140 gehaald heb, en nu toert ‘May B.’ nóg. 

Oorspronkelijk heeft Maguy Marin een klassieke dansopleiding achter de rug, ze studeerde op Mudra, de school van Maurice Béjart, en ze belandde in het ballet van de XXste eeuw in Brussel. In 1978 richtte ze haar eerste gezelschap op ‘le Ballet Théâtre de l’Arche’. Ondertussen heet haar gezelschap ‘Cie Maguy Marin’ en ze leidt het ‘Centre Choréographique national de Rillieux-la-Pape’.  Meer dan eens was ze te gast op het Festival van Avignon de laatste decennia en op deze editie toont ze haar jongste creatie ‘Description d’un combat’.

 Voor ’Description d’un combat’ kiest ze teksten van Homeros, Victor Hugo, Lucretius, Ezra Pound, Heinrich von Kleist, Elisabeth I van Engeland en Dolores Ibárruri. Teksten over oorlog, dood en slagvelden. De dansers bewegen over een scene die er aanvankelijk uitziet als een halfduister, onontgonnen berglandschap. Naarmate de voorstelling vordert wordt het een strijdtoneel, een rijkelijk landschap waar -onder het goud dat blinkt- een bloederig slagveld te voorschijn komt, om te eindigen als een dor landschap vol gevallen strijders.

Visueel is het bijzonder knap hoe het scenebeeld met kleine bewegingen van de dansers en minimale veranderingen gestaag verandert. Maar de teksten zijn niet altijd even gemakkelijk te volgen en de gedragen taal wordt op natuurlijke manier gebracht door de dansers die de tekst niet declameren. Tijdens de voorstelling is het evenmin duidelijk welke tekst van welke auteur is,  wat vooral het oneindig doorgaan van de strijd aangeeft: van de oude Grieken, over de tijd van Victor Hugo tot bij Ezra Pound. Dichters en schrijvers beschreven dood en strijd. 

Het resultaat is een voorstelling die verstilling oproept en heel wat concentratie vraagt van de toeschouwer. Bij de voorstelling die ik zag, waren de meningen duidelijk verdeeld. Het enthousiast applaus van het ene deel van het publiek moest het opnemen tegen het -al even overtuigde- boegeroep van de andere helft van de toeschouwers.

Bloedheet was het dinsdag. In het gigantische ronde gebouw in het parc des expositions in Châteaublanc waar Jan Lauwers en zijn gezelschap Needcompany op de Franse feestdag hier voor de 2de keer hun trilogie ‘SAD FACE/HAPPY FACE’ speelden. Zowel het publiek als de spelers gingen de strijd aan met de hitte, maar zelfs de pauzes tussen de drie delen brachten weinig verkoeling omdat het gebouw op een groot expositieterrein staat waar weinig schaduw te vinden is. Ook de technische ploeg had in de pauzes de handen vol om de decorwissels op tijd geklaard te krijgen. Maar het publiek was ook na dik zes uur in een warme zaal dolenthousiast over de drie voorstellingen van Needcompany. (De Franse pers was dat de voorbije dagen iets minder.)

Na een tochtje op de bus van de locatie naar het centrum waren we net op tijd om de grote massa uit de stad te zien wegtrekken. Naast het militair défilé dat we bij het ontbijt op tv konden volgen, werd de dag ook in Avignon afgesloten met nationaal vuurwerk waarvoor Fransen en toeristen massaal naar de stad afgezakt waren.

De ‘Carrière de Boulbon’ is traditiegetrouw één van de indrukwekkendste locaties van het Festival van Avignon. Het is de plek waar dit jaar de Israëlische filmmaker Amos Gitai een voorstelling maakte ‘La Guerre des fils de lumière contre les fils des ténèbres’. De filmmaker die bekend werd met films als ‘Kadosh’, ‘Golem’, ‘Kippur’, ‘Free Zone’ e.a. koos net als in de meeste van zijn films voor een politieke boodschap, maar hij doet dat dit keer via een tekst uit de eerste eeuw na Christus, ‘La Guerre des Juifs’ (’De Joodse oorlog’). De Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus vertelt daarin hoe Jeruzalem in 70 na Christus wordt ingenomen door de Romeinen. De man zelf leidde eerst mee de opstand tegen Rome en Galileia, maar eens gevangen genomen dankt hij zijn leven aan het neerschrijven van de Romeinse overwinningen.

Amos Gitai kiest ervoor om deze tekst te brengen zonder al te veel theatrale inbreng. Jeanne Moreau neemt een heel stuk tekst voor haar rekening en is de verteller van de kroniek. Een aantal andere buitenlandse acteurs nemen verschillende krijgsheren voor hun rekening.

 

Amos Gitai en Jeanne Moreau na de laatste voorstelling

 

De voorstelling van maandagavond was, zo werd ons verteld, al een dik half uur korter dan de eerste avond. De knappe muziek en indrukwekkende présence van Jeanne Moreau, deze grande dame van de Franse film en het theater, noch het inkorten van de voorstelling konden niet verhelpen dat deze productie vooral een mooi geënsceneerde tekstlezing was eerder dan een theatervoorstelling.

Vanavond is nog een andere lieveling van het Franse publiek op het festival van Avignon te gast: Jane Birkin.  Zij leest samen met een paar acteurs teksten voor die oorlog en strijd probeerden te rechtvaardigen. De avond zelf ‘Discours Guerriers - Parole guerrière’ is een idee van Wadji Mouawad, waarvan Birkin een onuitgegeven tekst leest.

Het voelt als een overwinning. Zowel voor de spelers als het publiek, als om half acht maandagochtend, de laatste woorden van het 11,50 uur durende stuk van ‘ariste associé’ Wadji Mouawad weerklinken op de Cour d’ honneur. Het applaus is lang. Iedereen staat recht. De toeschouwers zijn er zich van bewust dat deze marathon spelen een huzarenstukje is. Dit is de laatste voorstelling. De acteurs stonden hier vier nachten op rij. Het enthousiasme bij publiek en spelers is bijzonder groot. De emotionaliteit bij het vermoeide publiek ook. Geradbraakt. Moe. Maar voldaan. Zo voelt het. Drie delen bracht de Canadees-Libanese Wadji Mouawad van zijn tetralogie ‘Le Sang des Promesses’ waarvan het laatste deel ‘Ciels’ hier eind deze week in première gaat.

Het is aftellen. Dinsdag ging het 63ste editie van het festival van Avignon van start. Tot 29 juli is de Franse stad weer het strijdtoneel van theatermakers die in de schouwburgen, de middeleeuwse settings, en op de eerste de beste straathoek bezoekers naar hun voorstelling proberen te lokken. En vanaf zondag zit ik op de eerste rij.

Vorig jaar waren de Italiaanse theatermaker Romeo Castellucci en de Franse actrice Valérie Dréville de ‘artistes associés’, een soort curatoren van het festival, zeg maar. Die eer viel in 2005 de Belgische kunstenaar Jan Fabre te beurt. En ook de Duitse regisseur Thomas Ostermeier (2004) en choreograaf Josef Nadj (2006) namen die rol al op zich. Dit jaar viel de keuze op Wajdi Mouawad, de Canadees-Libanese schrijver, regisseur en acteur.

De programmatoren Hortense Archambault en Vincent Baudriller hebben het - volgens het programmaboekje- met Mouawad gehad over het belang van het geheugen, het verslag, het theater, de literatuur en de schilderkunst.

Van Libanon naar Frankrijk tot in Canada

Maar vooral hebben ze het gehad over het verleden van Mouawad (°1968) . Hij groeide als kind op tijdens de oorlog in Libanon. Tot hij op 8ste zijn vaderland moet verlaten door diezelfde burgeroorlog. Eerst belandt hij in Frankrijk, maar de staat weigert hem de nodige papieren te bezorgen en in 1983 verlaat hij het Frans grondgebied om zich te vestigen in Québec.

Wajdi Mouawad was in 1999 voor het eerst te gast op het festival van Avignon met ‘Littoral’, en vorig jaar stond hij er met ‘Seuls’, een monoloog waar hij niet alleen zelf de tekst voor geschreven had, maar die hij bovendien zelf regisseerde én speelde. Daarin liet hij zich als een ‘madman’ gaan in een soort schildersatelier waarbij hij aanvankelijk alles onder controle leek te hebben maar meer en meer verstrikt geraakt in zijn eigen herinneringen, angsten en verlangens. Waan en werkelijkheid vloeit door elkaar heen. Haast action-paintinggewijs ging Mouawad de strijd met zichzelf en de wereld aan om uit te komen bij een universele, menselijke pijn.

Van Mouawad was in Brussel twee jaar geleden ‘Incendies’ te zien in het Théâtre National. En volgend seizoen regisseert Alize Zandwijk, artistiek leidster van het RO theater het in het Nederlands ‘Branden’.

Naast het werk van deze Canadees-Libanese theaterman, is het uitkijken naar het werk van de Zwitser Christoph Marthaler, en naar (A)pollonia van de Poolse regisseur Krzysztof Warlikowski. Hij is momenteel zowat de lieveling van het internationale festivalcircuit.

Les Belges

En ook de Belgen zijn behoorlijk aanwezig op het festival. Dat Jan Fabre erbij is, wordt stilaan een gewoonte. Hij staat hier met zijn jongste voorstelling ‘Orgie de la tolérance’. Jan Lauwers toont de integrale versie van zijn trilogie ‘Sad Face/Happy Face’ en het laatste, meest recente deel ‘Het Hertenhuis’, is er ook afzonderlijk te zien. ‘Casimir et Caroline’ is de Franse versie van de gelijknamige nieuwe productie van Johan Simons en Paul Koek. Deze coproductie van NTGent en de Veenfabriek staat niet alleen op de Cour d’honneur, ze wordt ook integraal uitgezonden op Arte op 29 juli.

www.festival-avignon.com

Romeo Castellucci, één van de twee  ‘artiste associés’, scoort op het festival van Avignon met zijn indrukwekkende trilogie, geïnspireerd op La Divina Commedia van de Florentijnse dichter Dante Alighieri. Hij behoudt de drie delen waaruit het gedicht met zijn 33 gezangen bestaat, maar van de letterlijke tekst blijft nauwelijks iets over. Met de drie producties wil de Italiaanse theatermaker geen letterlijke adaptatie van het 14de eeuwse werk maken. “La Divina Commedia lezen, herlezen,… erop hameren, het au fond bestuderen om het daarna te kunnen vergeten. Het absorberen door de huid hen. Het op mijn huid laten drogen als een nat hemd.”  Zo omschrijft Castellucci het zelf. Meer nog, hij wil Dante ‘zijn’, als het ware de staat bereiken waarin hij zich bevond net voor hij aan z’n tocht naar het onbekende begon. Het resultaat is een magistraal drieluik waarvan het ‘Inferno‘ een bombardement van beelden is waaruit nog hoop spreekt, het ‘Purgatorio‘, een donkere, ontluisterende interpretatie is van een vagevuur dat zich in het hart van het gezin bevindt, en ‘Paradiso‘ een visueel orgelpunt dat focust op wat er na die storm overblijft.

Tussen de andere persconferenties van het festival van Avignon door werd op de binnenkoer van het Saint-Louis klooster NEXT boven de doopvont gehouden. Dat is een intiatief van een handvol culturele partners binnen de Eurometropool Lille-Kortrijk-Tournai. NEXT wil een internationaal kunstenfestival zijn dat zowel nieuwe creaties toont als internationaal werk presenteert. En het wil vooral een festival zijn dat zowel publiek als artiesten laat reizen tussen Lille, Kortrijk, Doornik en Valenciennes. Daarmee is het niet alleen een samenwerking tussen België en Frankrijk, maar ook tussen Vlaanderen en Wallonië, weliswaar via een Europese omweg, want een cultureel akkoord tussen Vlaanderen en Wallonië is er vooralsnog niet. Het NEXT-festival zal plaatsvinden van 21 november tot 13 december 2008.

Wie doet er mee?

Kunstencentrum BUDA (Kortrijk), België

La Rose des vents Scène nationale Lille Métropole, Frankrijk

Cultuurcentrum Kortrijk (Kortrijk), België

Maison de la Culture de Tournai, (Doornik), België

Espace Pier Paolo Pasolini -Théâtre International à Valenciennes, Frankrijk

Wat staat er op het programma van het NEXT-festival ?

Het lijstje is nu al indrukwekkend al zeggen de initiatiefnemers dat het nog maar een voorlopig programma is omdat ze tot vorige week niet zeker wisten of ook Europa in het intiatief wilden investeren.  2 394 000 euro is het totaalbudget voor het festival voor de komende vier jaar, daarvan neemt Europa 1 180 000 euro voor zijn rekening.

De eerste editie van het festival wil werk tonen van onder meer:

Alain Platel (Pitié), Nature Theater of Oklahoma (Rambo, Romeo & Juliet, Poetics- a ballet brut), Lisbeth Gruwez (Birth of Prey), Patricia Portela (The Banquet),…Alvis Hermanis (Sound of Silence), Superamas (Empire), Kris Verdonck (END). De laatste drie staan dit jaar ook op het festival van Avignon. De Litouwer Alvis Hermanis oogstte hier niets dan lof met de ontroerende voorstelling ‘Sonia’, voor de Brusselaar Kris Verdonck en de Franse groep Superamas is het nog even afwachten. Hun werk staat dit weekend pas op het programma van Avignon.

Wat is de ‘Eurometropool’?  

Omdat de streek rond Rijsel, de regio ten zuiden van Kortrijk en het westen van Henegouwen de lands- en taalgrenzen die hun regio doorkruisen, dikwijls als een rem ervaren op de ontwikkeling van de regio werd er jaren geleden het idee geopperd om te werken rond ‘metropoolvorming’. In 2002 besloot men zo op zoek te gaan naar een nieuwe beheersvorm voor de regio en dat kreeg dit jaar vorm in de oprichting van de ‘Eurometropool’,  een jurdische structuur waarin de twee nationale overheden vertegenwoordigd zijn. Zo wil men de grensoverschrijdende samenwerking bevorderen, de ontwikkeling van de regio (met 1 800 000 bewoners) stimuleren en de dagelijkse problemen aanpakken binnen de regio Kortijk/Rijsel/Doornik.

Binnen het beleid van de Frans-Belgische parlementaire werkgroep staat niks vermeld over cultuur maar omdat de betrokken culturele organisaties al jaren samenwerken over land- en gemeenschapsgrenzen heen, besloten de huizen nauwer samen te werken.  Het idee van de huizen was om te stoppen met hun bestaande festivals en samen in de regio één groot festival op te zetten. Zo raakte ook Espace Pier Pasolini bij het project betrokken want strikt genomen valt Valenciennes niet binnen de Eurometropool.

De uitwisseling van publiek gebeurt onder andere door het inleggen van bussen tussen de verschillende huizen, tijdens de rit krijgt het publiek een inleiding. Zo’n samenwerking had La Rose des Vents in Ville-neuf d’Asque al met het Kunstencentrum BUDA in Kortrijk en Maison de la Culture in Doornik.